Ekvatoryel Montürlerde Başlangıç Noktası (Home Position) Ayarı

Bu yazımızda ekvatoryel tip montürlerde başlangıç noktasının (home position) nasıl ayarlanacağını anlatacağız. Goto özellikli montürlerin bazılarında “encoder” adı verilen ve montürün her iki eksendeki (Ra ve Dec) fiziksel konumunu tespit ederek bu bilgiyi cihazın bilgisayarına sayısal veri olarak ileten bir indeksleme mekanizması bulunmaktadır. Bu mekanizma bazı istisnalar dışında genellikle premium veya gözlemevi tipi montürlerde kullanılmakta, amatörlere hitap eden taşınabilir tipte montürlerde ise genelde bulunmamaktadır.

Başlangıç Noktası (Home Position) Nedir?

Başlangıç noktası taşınabilir bir montür için kuzey veya güney kutup noktasına baktığı pozisyon olarak tanımlanabilir. Kayar çatı yöntemiyle inşaa edilen bazı tip gözlem evlerinde veya başka nedenlerden dolayı başlangıç noktası teleskobun yatay olarak konumlandırılmasını ve başlangıç noktasının bu nokta olarak belirlenmesini gerektirse de genellikle taşınabilir sistemler için başlangıç noktası kuzey veya güney kutup noktasıdır.

Başlangıç Noktası Neden Önemlidir?

Başlangıç noktası genellikle karşı ağırlığın tam aşağıda, optik tüpün de tam tersi olacak şekilde belirlendiği nokta olarak tanımlanır. (Counter Weight Down – CDW Position). Bu pozisyon teleskobun goto özelliğinin kullanıldığı durumlarda belirlenen hedefe yönelmesi için referans noktası olduğundan konumlandırma sisteminin doğru çalışması için gereklidir. Her ne kadar görsel gözlem için önemli olsa da astrofotoğrafçılıkta plate solving adı verilen ve teleskobun görüntülediği alanın bilgisayar aracılığıyla üçüncü parti yazılımlarla (SGP – Astrotortilla vb.) çözümlenerek hatalı konumun tespit edilerek doğru hedefe yönlendirme sağlanabilir. Ancak görsel gözlemde hata payını azaltmak için başlangıç noktasının doğru olarak belirlenmesi gerekmektedir.

Başlangıç Noktası Nasıl Ayarlanır?

Öncelikle ilk adım teleskobun tripodunun yere yatay olacak şekilde konumlandırılmasıdır. Bunu yapmak için yumuşak bir zemin yerine düz sert bir zemin tercih etmelisiniz. Çünkü tripodun üzerine montür ve optik bileşenleri yüklediğinizde tripodun ayakları üzerine binen yük nedeniyle zemine gömülecek ve bütün ayarlamaların hatalı olmasına sebebiyet verecektir.

Tripodu kurup ayakları tam olarak açtıktan sonra varsa aksesuar tepsisini sabitleyin ve iyice sıkın. Tripod üzerinde montürün baglantı noktası üzerinde düz bir alana su terazasisini yerleştirin. Birbirine 90 derece açı olacak şekilde eğimi ölçün ve tripodun yere yatay olarak sabitlenmiş olduğundan iyice emin olun. Bunun için yuvarlak su terazisi yerine görseldeki gibi düz uzun bir su terazisi kullanmak işinizi kolaylaştıracaktır.

Bu aşamadan sonra montürün tripoda yerleştirin ve baglantıları iyice sıkın. Daha sonra karşı ağırlık barını da takın. Optik tüpü ve karşı ağırlıkları takmanıza gerek yok zira sadece montür üzerinden ayarlama yapacağız.

Karşı ağırlık barını RA ekseni üzerinde çevirerek yere yatay olacak şekilde konumlandırın ve su terazisini üzerine yerleştirin. Bar üzerinde ve terazi üzerinde girintili çıkıntılı bir bölge olmamasına dikkat edin. Gerekirse su terazisini plastik kelepçe veya kalın bir lastikle karşı ağırlık barı üzerine sabitleyin.

Ra eksenini tam olarak sıkmadan su terazisini hassas bir şekilde ayarlayın ve montürün üzerinde RA indeks değerlerini gösteren ve üzerinde 0-24 değerleri bulunan halkayı vidalarından gevşeterek aynı eksende montür üzerinde bulunan ok işareti “6” değerini gösterene kadar çevirin. Ok işareti ve 6 değeri aynı hizaya geldiğinde indeks halkası (setting circle) üzerinde bulunan vidaları sıkarak sabitleyin. Böylece Ra ekseninin başlangıç pozisyonunu ayarlamış oldunuz. Şimdi sıra DEC eksenini ayarlamaya geldi.

 

Ra eksenini gevşeterek “0” değerini gösterecek şekilde yani karşı ağırlıklar aşağıda olacak şekilde sabitleyin ve iyice sıkın. DEC eksenini gevşetin ve dovetail clamp adını verdiğimiz kırlangıç yuvası yani optik tüpün baglantısının yapıldığı konuma su terazisini yerleştirip sabitleyin.

Bunu optik tüp takar gibi yapıp dovetail’i sıkan vidalarla da yapabilirsiniz ancak iki vidadan birini fazla sıkmanız veya su terazisinin esnemesi durumunda hatalı sonuç alacağınız için yuva üzerinde olduğu gibi bırakın. Nasıl yapacağınızdan tam emin değilseniz görseldeki gibi teraziyi yerleştirin ve DEC eksenini oynatarak burada da yere yatay bir konum ayarlayın.

Su terazisini yere yatay olarak konumlandırdıktan sonra DEC eksenini sıkarak sabitleyin. Bu işlemi yaparken başkasından yardım almanız ekseni sıkıp gevşetirken su terazisi ayarını bozmamak açısından faydalı olabilir.

Aynı şekilde bu sefer DEC ekseni üzerinde bulunan ayar halkasını montür üstünde bulunan ok işaretli bölgede  “90” değerine denk gelecek şekilde ayarlayıp  vidalarını sabitleyin.

Her iki eksende aynı mantıkla yaptığımı işlem sonucu montürünüzün başlangıç noktasını ayarlamış oldunuz. Her iki ekseni “0” konumuna yani karşı ağırlıklar aşağıda, optik tüo yukarı gelecek şekilde ayarlayıp (home position) montürünüzü çalıştırdığınızda bu nokta referans noktası olarak kabul edilecek ve “slew” komutu bu noktaya göre konumlandırma yapacaktır. Montürü açıp gerekli ayarları (tarih-saat ve konum v.b) girdikten sonra menüde “set current position as home” komutunu verdiğinizde montür bu noktayı kaydedecektir. Bazı sistemlerde bu işleme gerek olmayabilir.

Görsel gözlem açısından başlangıç noktasının düzgün ayarlanması 3-star alignment adı verilen hizalama işleminin yapılmasında açısal farkın azalması nedeniyle kolaylık sağlayacak ve montürün yazılımında sapma offset değerlerinin daha düşük olması nedeniyle daha hızlı ve kolay hizalama yapmanıza elverecektir. Unutulmamalıdır ki 3 yıldız hizalamada başlangıç noktasından daha önemli olan kutup ayarının doğru bir biçimde yapılmış olması ve optik yolun orta noktasının montürün eksenlerine paralel olması (flexure problem) gerektiğidir.

Author: Murat Sana

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir